Çalışma Süresi ve Fazla Mesai (İş Kanunu 2026)
Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 41-43, 53, 63
Türk iş hukukunda çalışma süreleri ve fazla mesai, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 ila 43. ve 63. maddeleriyle düzenlenmektedir. Bu sayfa, yasal çalışma süresi sınırlarını, fazla mesai tanımını ve ücretini, yıllık üst sınırı ile yıllık izin haklarını mevzuat çerçevesinde özetler.
Brüt/net maaş ve fazla mesai dahil ücret hesabı için Maaş Hesaplama ve Bordro Hesaplama araçlarımızı kullanabilirsiniz.
Haftalık ve günlük çalışma süresi (md. 63)
4857 sayılı İş Kanunu md. 63 uyarınca genel bakımdan çalışma süresinin üst sınırları şöyledir:
- Haftalık çalışma süresi: en fazla 45 saat. Bu süre, haftanın iş günlerine eşit veya farklı biçimde dağıtılabilir.
- Günlük çalışma süresi: hiçbir şekilde 11 saati aşamaz; bu sınır mutlak olup sözleşmeyle artırılamaz.
Çalışma süresine ara dinlenme süreleri dahil değildir. Günlük 7,5 saati aşan çalışmalarda en az 1 saat ara dinlenme kullandırılması zorunludur.
Not: Denkleştirme esası uygulanıyorsa, bazı günlerde çalışma süresi 11 saate kadar çıkabilir; ancak 2 aylık (toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık) denkleştirme döneminde haftalık ortalama 45 saati aşmamak koşuluyla denkleştirme yapılabilir.
Fazla mesai nedir? (md. 41)
4857 sayılı İş Kanunu md. 41’e göre fazla mesai, haftalık 45 saatlik çalışma süresini aşan çalışmalardır. Taraflar anlaşarak haftalık normal çalışma süresini 45 saatin altında belirlemişlerse, bu süreyi aşan ancak 45 saate kadar olan kısım fazla süreli çalışma sayılır (fazla mesaiden farklı bir kavram; ücret hesabında ayrı esaslar uygulanabilir).
Fazla mesai ücreti tablosu
| Durum | Ücret |
|---|---|
| Fazla mesai (haftalık 45 saati aşan) | Normal ücretin %50 zamlısı (1,5 katı) |
| Gece çalışmasında fazla mesai (md. 41/3) | Normal ücretin %25 zamlısı |
| Serbest zaman (izin yolu ile ödeme) | 1 saat fazla mesai = 1,5 saat serbest zaman |
İşçi, fazla mesai ücreti yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir. Bu tercih işçinin onayına bağlıdır; işveren tek taraflı olarak serbest zamanla ödeme yapamaz. Serbest zaman, fazla mesainin yapıldığı tarihten itibaren 6 ay içinde işçiye kullandırılmak zorundadır.
Yıllık fazla mesai sınırı (md. 41)
Fazla mesai ve fazla süreli çalışma toplamı bir takvim yılında 270 saati aşamaz. Bu sınır emredici nitelikte olup toplu iş sözleşmesiyle dahi artırılamaz.
270 saatlik üst sınırın aşılması hâlinde:
- İşçi, aşan kısma ait fazla mesai taleplerini reddedebilir.
- İşçi, 4857 sayılı İş Kanunu md. 24/II kapsamında çalışma koşullarının ağırlaştırılması gerekçesiyle haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir; bu hâlde yeterli kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır.
Fazla mesai onayı (md. 41)
İşçinin fazla mesai yapabilmesi için onayının alınması gerekir. Bu onay;
- İş sözleşmesinde ya da toplu iş sözleşmesinde önceden yazılı olarak alınabileceği gibi,
- Her fazla mesai dönemi için ayrıca yazılı onay biçiminde de alınabilir.
Zorunlu fazla mesai hâllerinde (doğal afet, yangın, zorlayıcı sebepler, ulusal savunma gibi) işçinin onayı aranmaz.
Yıllık izin hakkı (md. 53)
4857 sayılı İş Kanunu md. 53 uyarınca, işçi aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmışsa yıllık ücretli izne hak kazanır. Çalışma süresi arttıkça asgari izin süresi de artmaktadır:
| Çalışma Süresi | Asgari Yıllık İzin |
|---|---|
| 1 yıl ile 5 yıl arası (5 yıl dahil değil) | 14 gün |
| 5 yıl ile 15 yıl arası (15 yıl dahil değil) | 20 gün |
| 15 yıl ve daha fazla | 26 gün |
Yeraltı işlerinde çalışanlara tablodaki sürelere 4 gün eklenir. Yıllık izin süresi iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir; ancak azaltılamaz. Kullanılmayan yıllık izin ücreti, iş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde işçiye ödenmek zorundadır.
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 41, 42, 43, 53, 63, 69 (Resmî Gazete: 10.06.2003/25134).
Sıkça Sorulan Sorular
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Fazla mesai yıllık sınırı nedir?
Gece çalışması ücreti fazla mı?
Fazla mesaiyi reddedebilir miyim?
İlgili mevzuat
- İhbar Süreleri (4857 Sayılı İş Kanunu md. 17)
İhbar süreleri kıdeme göre 2-8 hafta arasındadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 17). İhbar tazminatı, kim öder ve vergisi.
- İşsizlik Sigortası Kanunu (4447 Sayılı Kanun)
İşsizlik ödeneği şartları, prim gün sayısı, ödenek tutarı ve süresi 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'na göre.